Door Ali Sina Mohaghegh
Nederland wil particuliere beleggers vanaf 2028 belasting laten betalen over winsten die zij nog niet hebben verzilverd. Tegelijk onderzoekt D66 of expats juist kunnen worden beschermd tegen de gevolgen van die nieuwe Box 3 belasting.
Niet omdat de belasting voor hen ineens onrechtvaardig is, maar omdat buitenlandse werknemers kunnen besluiten niet naar Nederland te komen, hun baan hier op te zeggen of hun vermogen buiten Nederland te houden. Nederlandse beleggers hebben die keuze vaak veel minder makkelijk. Zij wonen hier, werken hier en hebben hun financiële leven hier opgebouwd.
Eerder waarschuwde ik in Ondernemersmagazine dat de nieuwe Box 3 een ramp dreigt te worden voor particuliere beleggers. Den Haag heeft dat probleem nog altijd niet opgelost. In plaats daarvan wordt nu gekeken of bepaalde buitenlandse werknemers een uitzondering kunnen krijgen.
Dat is de wereld op zijn kop. Een slechte belasting wordt niet aangepast. Er wordt alleen onderzocht of mensen die Nederland makkelijk kunnen verlaten, eraan kunnen ontsnappen.
Belasting over winst die nog niet is ontvangen
De overheid noemt het nieuwe systeem een belasting over werkelijk rendement. Dat klinkt eerlijk. Wie meer verdient, betaalt meer belasting. Wie minder verdient, betaalt minder.
Maar er ontbreekt één belangrijk woord: gerealiseerd.
Bij een vermogensaanwasbelasting kan een belegger ieder jaar belasting moeten betalen over de stijging van zijn portefeuille. Ook als hij niets heeft verkocht, ook als het geld alleen op papier bestaat en ook als de beurs een maand later weer daalt.
Stel dat een portefeuille in één jaar €60.000 meer waard wordt. Dan kan de belasting oplopen tot bijna €21.000. Dat bedrag moet wel worden betaald.
Wie dat geld niet op zijn spaarrekening heeft staan, moet aandelen verkopen. Niet omdat hij dat zelf wil, maar omdat de belastingaanslag hem daartoe dwingt.
De overheid bepaalt dan niet alleen hoeveel belasting iemand betaalt, maar indirect ook wanneer iemand zijn beleggingen moet verkopen. Dat is geen neutrale belastingheffing. De Belastingdienst bemoeit zich dan feitelijk met het moment waarop een belegger zijn portefeuille moet verkleinen.
De expat kan vertrekken
Laat één ding duidelijk zijn. Dit is geen aanval op expats. Nederland heeft buitenlandse kennis, ondernemers en werknemers nodig. Het is verstandig om ervoor te zorgen dat internationaal talent graag naar Nederland komt.
Maar waarom geldt die redenering alleen voor mensen uit het buitenland?
Een buitenlandse werknemer kan een aanbod in Nederland afwijzen en kiezen voor Londen, Zürich of Dubai. Een internationale topmanager kan besluiten zijn vermogen in een ander land te houden. Een multinational kan bepaalde functies buiten Nederland plaatsen.
Dat zijn precies de risico’s waar het kabinet rekening mee houdt.
Maar Nederlandse ondernemers, beleggers en werknemers kunnen ook afhaken. Een Nederlandse ondernemer kan zijn bedrijf naar het buitenland verplaatsen. Een belegger kan besluiten zijn vermogen via een BV te structureren. Een jonge professional kan in een ander land gaan werken. En iemand die in Nederland blijft, kan simpelweg stoppen met beleggen.
Toch lijkt Den Haag te zeggen dat het een probleem is als een expat Nederland niet kiest, maar dat het vooral pech is als een Nederlandse belegger minder gaat investeren.
Dat is moeilijk uit te leggen. Wie nog moet beslissen of hij naar Nederland komt, krijgt mogelijk bescherming. Wie hier al jarenlang woont, werkt, belasting betaalt en zelf vermogen probeert op te bouwen, krijgt de rekening.
Te schadelijk voor expats, maar acceptabel voor Nederlanders
De mogelijke expatuitzondering legt een ongemakkelijke waarheid bloot. De overheid begrijpt blijkbaar heel goed wat het probleem is met de nieuwe Box 3.
Zij begrijpt dat belasting over ongerealiseerde winst mensen kan afschrikken. Zij begrijpt dat hoge en onvoorspelbare aanslagen schadelijk kunnen zijn. Zij begrijpt dat internationaal talent en grote bedrijven kunnen kiezen voor een ander land.
Maar in plaats van dat probleem voor iedereen op te lossen, wordt gekeken of één groep een uitzondering kan krijgen.
Dat maakt de nieuwe Box 3 niet alleen economisch onverstandig, maar ook politiek oneerlijk.
Hoe leg je aan een Nederlandse belegger uit dat hij aandelen moet verkopen om belasting te betalen over een papieren winst, terwijl een buitenlandse werknemer mogelijk vijf jaar lang geen Nederlandse Box 3 belasting hoeft te betalen over zijn buitenlandse vermogen?
Hoe leg je aan iemand uit die zelf voor zijn pensioen spaart dat zijn vermogen minder bescherming verdient dan het aandelenpakket van een internationale topmanager die tijdelijk in Nederland werkt?
Daar zal ongetwijfeld een lange fiscale uitleg voor komen, met moeilijke woorden, schema’s en voorwaarden. Maar de kern blijft eenvoudig: ook Nederlanders bepalen het vestigingsklimaat. Als zij minder gaan investeren, hun bedrijf verplaatsen of besluiten ergens anders te werken, heeft dat net zo goed economische gevolgen.
Een oude uitzondering keert mogelijk terug
De expatregeling bestond al eerder. Bepaalde buitenlandse werknemers konden toen voor buitenlands vermogen buiten Box 2 en Box 3 blijven.
Die regeling werd afgeschaft. Uit onderzoek bleek dat zij voor de meeste expats niet doorslaggevend was bij hun keuze om naar Nederland te komen. Vooral een kleine groep zeer vermogende mensen had er voordeel van.
Ook konden situaties ontstaan waarin vermogen nergens werd belast. Niet in Nederland en soms ook niet in het land van herkomst.
Toch wordt nu gekeken of de regeling kan terugkeren. De geschatte kosten bedragen €23 miljoen per jaar.
Nederland overweegt dus opnieuw een belastingvoordeel dat eerder als ondoelmatig werd beoordeeld. Niet omdat de regeling nu ineens beter is, maar omdat de nieuwe Box 3 zo onaantrekkelijk dreigt te worden dat sommige buitenlandse werknemers Nederland anders mogelijk overslaan.
Dat is alsof je eerst een gat in het dak maakt en daarna alleen paraplu’s uitdeelt aan mensen die nog moeten beslissen of ze het gebouw binnenkomen.
Het probleem is niet de expat
De expat is niet het probleem. Mensen maken logisch gebruik van regels die de overheid aanbiedt.
Het echte probleem is dat de overheid voor verschillende groepen verschillende normen gebruikt.
Bij buitenlandse werknemers zegt de overheid dat fiscale zekerheid nodig is om hen naar Nederland te halen. Bij Nederlandse beleggers wordt dezelfde onzekerheid gezien als iets waarmee zij maar moeten leren omgaan.
Bij expats wordt gevreesd dat zij Nederland verlaten of overslaan. Bij Nederlanders wordt er blijkbaar vanuit gegaan dat zij toch wel blijven, ook als sparen en beleggen minder aantrekkelijk worden.
Voor buitenlands vermogen wordt gezocht naar bescherming. Voor Nederlands vermogen komt mogelijk een betalingsregeling.
De boodschap lijkt duidelijk: wie kan dreigen met vertrek, krijgt aandacht. Wie zijn huis, werk, gezin en vermogen al in Nederland heeft, krijgt de rekening.
Belast winst bij verkoop
Er is een eerlijker alternatief. Belast winst wanneer die daadwerkelijk wordt gerealiseerd, dus wanneer iemand verkoopt.
Bij een vermogenswinstbelasting ontstaat de belastingclaim pas op het moment dat de winst is verzilverd. Dan is er geld beschikbaar, dan staat de winst vast en dan hoeft niemand aandelen te verkopen om belasting te betalen over een koersstijging die later weer kan verdwijnen.
Ook een vermogenswinstbelasting heeft nadelen. Mensen kunnen verkoop uitstellen en daardoor ook belasting uitstellen. Daar kunnen regels voor worden gemaakt.
Maar belasting uitstellen is iets anders dan belasting betalen over geld dat je nog niet hebt ontvangen.
Het kabinet zegt uiteindelijk ook naar een vermogenswinstbelasting te willen. Dan is de logische vraag waarom Nederland eerst een ingewikkeld tussenstelsel invoert waarvan nu al duidelijk is dat het later opnieuw moet worden aangepast.
Waarom zadelen we beleggers, banken en de Belastingdienst op met extra regels? En waarom krijgen sommige expats mogelijk een uitgang, terwijl Nederlandse beleggers in het systeem blijven zitten?
Box 3 had eerlijker en duidelijker moeten worden. In plaats daarvan dreigt een systeem te ontstaan waarin papieren winst wordt belast, beleggers mogelijk gedwongen moeten verkopen en bepaalde buitenlandse werknemers via een aparte regeling worden ontzien.
De expatuitzondering is daarom geen oplossing, maar een bekentenis. Een bekentenis dat de nieuwe Box 3 mensen kan afschrikken. Een bekentenis dat belasting over ongerealiseerde winst economische schade kan veroorzaken. Een bekentenis dat dit systeem moeilijk uit te leggen is.
De vraag is alleen waarom die bezwaren wel serieus worden genomen bij buitenlandse werknemers die nog voor Nederland moeten kiezen, maar niet bij Nederlanders die hier al wonen, werken, sparen en investeren.
Een slechte belasting wordt niet eerlijker door sommige mensen vrij te stellen. Zij wordt alleen duidelijker oneerlijk.
Ali Sina Mohaghegh is columnist, ondernemer, medeoprichter van opleidingsinstituut Netzach & Co en podcaster bij Grensloos Gebabbel. Hij schrijft over ondernemerschap, beleggen, fiscaliteit en economische ontwikkelingen.
REAGEER